Hiç düşündünüz mü?

Şu anda bu satırları okurken, vücudunuzun içinden her saniye trilyonlarca parçacık geçiyor. Ne onları görebiliyorsunuz ne hissedebiliyorsunuz ne de durdurabiliyorsunuz.

Üstelik bu parçacıkların bazıları Güneş'in kalbinden, bazıları Dünya'nın atmosferinden, bazıları da evrenin çok uzak köşelerinden geliyor.

Adları nötrino.

Belki de evrenin en sessiz yolcuları.

İnsanlık binlerce yıldır gökyüzüne bakarak aynı soruları soruyor:

Nereden geldik? Evrende yalnız mıyız? Yıldızlar bize bir şey anlatıyor olabilir mi?

Bugün bilim, bu soruların bazılarına cevap ararken yıldızların ışığından başka bir haberciyi de dinliyor: Nötrinoları.

Duvarlardan, dağlardan, hatta Dünya'nın içinden geçen parçacıklar

Nötrinolar, atomlardan bile çok daha küçük temel parçacıklardır. Elektrik yükleri yoktur ve kütleleri son derece küçüktür.

Onları olağanüstü yapan özellik ise maddeyle neredeyse hiç etkileşime girmemeleridir.

Bir ışık demeti duvara çarptığında durabilir. Bir radyo sinyali çeşitli engeller nedeniyle zayıflayabilir. Fakat nötrinoların büyük bölümü koskoca Dünya'nın içinden bile geçip yoluna devam edebilir.

Düşünün; Siz evinizde çayınızı içerken, Güneş'in merkezinde doğmuş sayısız nötrino bedeninizden geçiyor.

Siz hiçbir şey hissetmiyorsunuz.

Ama evren, bütün sessizliğiyle hareket etmeye devam ediyor.

Nobel Ödülü kazandıran büyük keşif belki de geleceğin köprüsüdür.

Nötrinoların hikâyesi yalnızca ilginç bir bilimsel meraktan ibaret değil. Bu küçük parçacıklar, fizik tarihinin en önemli keşiflerinden bazılarına konu oldu.

2002 yılında Raymond Davis Jr. ve Masatoshi Koshiba, uzaydan gelen nötrinoların tespit edilmesine öncülük eden çalışmaları nedeniyle Nobel Fizik Ödülü'nün yarısını paylaştılar.

Bu çalışmalar sayesinde bilim insanları, evreni yalnızca ışıkla değil, nötrinolarla da inceleyebileceklerini gösterdiler.

Ancak asıl şaşırtıcı gelişmelerden biri 2015 yılında yaşandı.

Japon bilim insanı Takaaki Kajita ve Kanadalı fizikçi Arthur B. McDonald, nötrinoların yolculukları sırasında tür değiştirdiğini ortaya koyan çalışmaları nedeniyle Nobel Fizik Ödülü'nü kazandılar.

Bu olaya nötrino salınımı deniyor.

Peki bunun anlamı ne?

Basitçe anlatayım.

Bir yolcunun İstanbul'dan yola çıktığını düşünün. Edirne'ye vardığında aynı kişidir ama üzerindeki kıyafet değişmiştir.

Nötrinoların yaşadığı değişim tam olarak kıyafet değiştirmek değildir; kuantum fiziğine özgü bir olaydır. Fakat benzetme, onların yolculuk sırasında farklı türlerde gözlemlenebilmesini anlamamıza yardımcı olabilir.

Bu keşfin çok önemli bir sonucu vardı:

Nötrinoların kütlesi sıfır değildi.

Oysa uzun yıllar boyunca onların kütlesiz olduğu düşünülmüştü.

Evrenin en küçük parçacıklarından biri, insanlığın madde hakkındaki büyük teorilerinin eksik olduğunu göstermişti.

Yıldızların içinden gelen haberler

Nötrinoların belki de en heyecan verici özelliği, doğdukları yerler hakkında bilgi taşıyabilmeleridir.

Örneğin Güneş'in merkezini doğrudan göremeyiz. Fakat oradaki nükleer tepkimelerde üretilen nötrinolar Dünya'ya ulaşabilir.

Yani nötrinolar sayesinde Güneş'in içindeki süreçler hakkında bilgi edinebiliriz.

Daha da ilginci, dev yıldızlar ömürlerinin sonunda patladığında ortaya çıkan nötrinolar da uzaya yayılır.

1987 yılında yakın bir galakside meydana gelen büyük bir yıldız patlamasından gelen nötrinoların tespit edilmesi, astronomi tarihinde yeni bir pencere açtı.

Böylece bilim insanları, evrenin yalnızca ışığını değil, görünmez parçacıklarını da incelemeye başladı.

Peki evrenle haberleşmek mümkün mü?

İşte insanın hayal gücünü harekete geçiren soru burada başlıyor.

Madem nötrinolar inanılmaz uzaklıklara yolculuk edebiliyor, acaba bir gün onları mesaj göndermek için kullanabilir miyiz?

Cevap şaşırtıcı: Prensipte evet.

Bilim insanları, özel olarak üretilmiş nötrino demetleriyle bilgi iletmenin mümkün olduğunu deneysel olarak gösterdi.

Elbette bunun için devasa parçacık hızlandırıcılarına, çok hassas dedektörlere ve gelişmiş teknolojilere ihtiyaç var.

Bugün cebimizdeki telefon gibi nötrino mesajları gönderemiyoruz.

Fakat bir düşünün…

Biz henüz bu teknolojinin başlangıcındaysak, bizden binlerce veya milyonlarca yıl ileride olabilecek bir uygarlık neler yapabilir?

Belki bir gün, uzak bir yıldız sisteminden gelen nötrino akışında rastgele oluşamayacak kadar düzenli bir matematiksel örüntü keşfedeceğiz.

Belki asal sayılarla başlayan bir dizi…

Belki Fibonacci sayıları…

Belki de henüz anlamadığımız bir matematiksel dil…

Bunlar bugün için birer olasılık ve düşünce deneyidir. Dünya dışı bir uygarlıktan gönderilmiş nötrino mesajı keşfedilmiş değildir.

Ancak bilimsel merak, henüz cevabını bilmediğimiz soruları sormakla başlar.

Evren bizi dinliyor olabilir mi?

İnsanlık tarihinde hemen her kültürde benzer bir düşünceyle karşılaşırız:

EVRENE NE GÖNDERİRSEN SANA O GERİ DÖNER.

Kimileri buna kader der, kimileri karma, kimileri de düşüncenin gücü.

Peki nötrinolar bu düşüncenin bilimsel karşılığı olabilir mi?

Bugünkü bilimsel bilgilerimize göre hayır.

Düşüncelerimizin, dileklerimizin veya duygularımızın uzaya anlamlı nötrino mesajları olarak yayıldığını gösteren hiçbir kanıt bulunmuyor.

Nötrinoların varlığı, evrenin bizi dinlediğini veya isteklerimize cevap verdiğini kanıtlamıyor.

Fakat burada bilimsel gerçekle felsefi düşünce arasında güzel bir köprü kurulabilir.

Çünkü evren gerçekten de bilgi taşıyor.

Bir yıldızın doğumu, ölümü, patlaması ve içindeki nükleer tepkimeler; ışık, parçacıklar ve başka fiziksel etkiler aracılığıyla izler bırakıyor.

Biz de bu izleri okuyarak milyarlarca kilometre uzaktaki olayları anlamaya çalışıyoruz.

Belki de evrenin bize verdiği en önemli mesaj, isteklerimizi yerine getirmesi değil, onu anlayabilecek bir akla sahip olmamızdır.

O zaman biz Evrene ne gönderiyoruz?

İnsan, evrenin küçücük bir köşesinde yaşayan ve kendi varlığının anlamını arayan bir canlı.

Bir yandan yıldızların nasıl doğduğunu araştırıyor, diğer yandan kendi düşüncelerinin nereden geldiğini anlamaya çalışıyor.

Belki bir gün uzak bir uygarlığın gönderdiği gerçek bir mesajı yakalayacağız.

Belki de nötrinolar sayesinde evrenin başlangıcına ilişkin bugün hayal bile edemediğimiz bilgilere ulaşacağız.

Ama şimdilik bildiğimiz bir gerçek var:

Evren sandığımız kadar sessiz değil. Biz yalnızca onun bütün dillerini henüz öğrenemedik.

O hâlde başlıktaki cümleyi bir bilimsel iddia olarak değil, geleceğe bırakılmış bir soru olarak okuyalım:

Evrene gönderdiğin mesajlara dikkat et. Bir gün sana nötrino olarak geri dönebilir…

Kim bilir?

Belki o gün geldiğinde insanlığın soracağı soru, “Evrende yalnız mıyız?” olmayacak.

“Bize bu mesajı kim gönderdi ve biz ona ne cevap vereceğiz?” olacak.